ORHAN KEMAL (1914 - 1970)

*1914’te Ceyhan’da doğdu.

*Asıl adı Mehmet Raşit Öğütçü’dür.

*Babası, Kastamonu milletvekili Abdülkadir Kemali’nin siyasi nedenlerden ötürü yurtdışına kaçması sebebiyle, ortaokul birinci sınıfta okumayı bıraktı.

*On sekiz yaşında Adana’ya döndü(1932). Pamuk fabrikalarında işçi ve katip olarak çalıştı.

*Askerdeyken, okuduğu kitaplar yüzünden tutuklandı, beş yıla hüküm giydi. Bursa cezaevindeyken, Nazım Hikmet ile tanıştı, bu onun edebi hayatında dönüm noktası oldu,  Nazım Hikmet’in teşvikiyle Orhan  Raşit takma adıyla şiirlerini yayınladı.

*Cezası bitince Adana’ya döndü, çeşitli işlerde çalıştı fakat tam bir düzen kuramadı. İlk kitapları İstanbul’da yayımlandıktan sonra  İstanbul’a göç etti(1950).

*Ömrü’nün bundan sonraki kısmını, yazdıklarıyla kazandı. Mütevazı bir yaşam sürdü.

*1970’de ,  Bulgaristan Yazarlar Birliği’nin çağrısıyla gittiği Sofya’da öldü.

Yapıtlarında sanat endişesini ve sosyal endişe ‘yi birbirinden hiç ayırmamıştır. Kendi ifadesi ile:

” Bu iki endişe birbirinden ayrılmaz bir bütündür. Sosyal endişe, sanatçının insan olması haysiyetiyle  yurdu ve düşmanı hakkında verdiği kanaatlerin neticesidir. Her şeyden önce bir fikir adamı olması lazım gelen sanatçı, sosyal endişelerini sanat yoluyla dile getiren insandır. Demek oluyor ki peşin sosyal endişe... Fakat bu , sanatın ikinci plana itilmesi değildir.”

Sanat hayatına şiirle başlayan Orhan Kemal, aslı ününü  roman ve hikayeleri ile kazandı. Orhan Kemal’in otuza yakın romanı, iki yüze yakın da öyküsü bulunmaktadır.

*Otobiyografik nitelik taşıyanlar(Örn: Baba Evi, Avare Yıllar, Cemile, Dünya Evi)

*İşçi ve köylülerin yoksulluklarını, toplumsal ve cinsel sorunlarını ele alanlar(Örn:Grev, Ekmek Kavgası, Önce Ekmek, İşsiz, Çamaşırcının Kızı, Dünyada Harp Vardı, Sokaklardan Bir Kız, Bir Filiz Vardı, Suçlu)

*Büyük kentte göç, işçi yaşamı vb. ile ilgili olanlar(Örn:Bereketli Topraklar Üzerinde,Gurbet Kuşları, Murtaza,Vukuat Var, Hanımın Çiftliği...)

*Büyük kentte gösterişli yaşam peşinde koşamları anlatanlar(Örn: Yalancı Dünya, Arkadaş Islıkları)

*Toplumsal bozukluklarla İlgili olanlar(Örn: Üç kağıtçı, Kanlı Topraklar,Müfettişler Müfettişi)

Orhan Kemal’in öykü ve romanlarının başlıca özellikleri:

*Karakterler  gerçek hayattan gözlem sonucu alınmışlardır. Ele alınan kişiler geniş bir yelpazeden seçilmişlerdir.(İşçiler,köylüler, memurlar,sokağa düşmüş kadınlar vb.)

Çalışan kesim ele alınır.

*Kadının toplum içindeki durumuna geniş yer verilir. Batağa düşmüş kadınların konu edildiği çoktur. Örn: Kırmızı Küpeler

*Düşkün kimseler ve küçük memurlar öyküleştirilirken toplum suçlanır. Küçük memurlar parasız, küstah ve saldırgandırlar. Ezilmişliğin ve küçük görülmenin baskısı ile öç alma duygusu içindedirler. Halka hoyrat yaklaşırlar. Halkın içindedirler ama halktan uzaktırlar.

*Büyük memurlar, ağalar ve patronlar yerilir.

*Çalışan, ailesini geçindiren çocuklara yer  verilir. Bunların arasında, ırzına geçilenler, suçlara itilenler, başkasının suçunu üstlenip hapse girenler çoktur. Yazar, bütün bu durumlara sebep olanları eleştirir.

*Ekmek kavgası ana temadır.

*Orhan Kemal’in dili yalın ve doğaldır. Yerel ağızları ustaca kullanır. Yapıtları, fazla yorulmadan okunabilecek ve yorumlanabilecek niteliktedir.

*Emekçi kesimine ayna tutması, Orhan Kemal’e edebiyatımızda ayrı bir yer vermiştir.

YAPITLARI

ÖYKÜLER

• Ekmek Kavgası(1949)
• Sarhoşlar(1951)
• Çamaşırcının Kızı(1952)
• 72. Koğuş (1954)
• Grev(1954)
• Arka Sokak(1956)
• Kardeş Payı(1957-1958 Sait Faik Armağanı)
• Babil Kulesi(1957)
• Dünyada Harp Vardı(1963)
• Mahalle Kavgası(1963)
• Önce Ekmek(1968-1969Sait Faik Armağanı, 1969 TDK Ödülü)
• Büyükler ve Küçükler(1971)

ROMANLAR

• Baba Evi(1949)
• Avare Yıllar(1950)
• Murtaza(1952)
• Cemile(1952)
• Bereketli Topraklar Üzerinde(1954)
• Suçlu(1957)
• Devlet Kuşu(1958)
• Vukuat Var(1959)
• Gavurun Kızı(1959)
• Küçücük(1960)
• Dünya Evi(1960)
• El Kızı(1960)
• Hanımın Çiftliği(1961)
• Eskici Ve Oğulları(1962)
• Gurbet Kuşları(1962)
• Sokakların Çocuğu(1963)
• Kanlı Topraklar(1963)
• Bir Filiz Vardı(1965)
• Müfettişler Müfettişi(1966)
• Yalancı Dünya(1966)
• Evlerden Biri(1966)
• Arkadaş Islıkları(1968)
• Sokaklardan Bir Kız(1968)
• Üç Kağıtçı (1969)
• Kötü Yol(1969)
• Kaçak(1970)
• Tersine Dünya(1986)

DİĞER

Oyun: İspinozlar, Bekçi Murtaza, 72. Koğuş, Eskici Dükkanı, Kardeş Payı
Anı: Nazım Hikmet’le Üç Buçuk Yıl
Röportaj: İstanbul’dan Çizgiler
İnceleme: Senaryo Tekniği ve Senaryoculuğumuzla İlgili Notlar.

ÖNEMLİ YAPITLARI HAKKINDA BİLGİLER

Avare Yıllar:
Biyografik bir roman olup, yazarın Beyrut’tan Adana’ya ,babaannesinin evine, dönüş yıllarını konu edinir. Yazar, mahalle maçlarında, kahvehanelerde sürüp giden dağınıklığını, çalıştığı fabrikada aşık olup evlendiği kızı ve mutluluğunu anlatır.

Baba Evi
Yazar Suriye ve Beyrut’ta geçen birkaç yılını, ilk gençlik eşiğindeki çocukluk dönemini, gurbeti ve yoksulluğu içten bir şekilde anlatır. Orhan Kemal ilk kez bu romanı ile ünlendi.

Bereketli Topraklar Üzerinde
Geçim umuduyla Çukurova’ya gelen üç arkadaş, en ağır çalışma koşullarında sömürülürler ve üç arkadaşın ikisi iş kazasında ölür. Köyüne dönebilen sadece İflahsızın Yusuf’tur. Köylü-işçilerin bilinçsizliğinin anlatıldığı bu roman,  yazarın Gurbet Kuşları romanına da başlangıç olacaktır.

Eskici ve Oğulları
Trablus gazisi Topal Eskici, demircilik ve kunduracılıkla geçinmektedir. Zamanla, lastik ayakkabı üretiminin artması ve tarlaya traktörün girmesi nedeniyle, Eskici darlığa düşer; pamuk tarlalarına ırgat olur. Irgatlıkta da umduğunu bulamaz ve bir süre sonra kırgın ve yılgın bir şekilde kente döner. Romanda, küçük esnafı bekleyen tehlikelere dikkat çekilir.

Murtaza
Mübadil olarak Anadolu’ya gelen Murtaza, verilen toprakta çiftçilik yapar; fakat sıtma nedeniyle kente taşınır ve bekçilik yapar. İki kızının da çalıştığı fabrikada, ödün vermez görev anlayışı, büyüklerine yaranma gayreti, doğru sözlülüğü ve böbürlenmesi sebebiyle pek sevilmez; iş başında uyurken yakaladığı kızını döverek beyin kanamasından ölümüne sebep olur. Roman, yazarın en meşhur yapıtlarından  olup sahnede de ilgi gördü.