HARİTA BİLGİSİ (KARTOĞRAFYA)

Harita

Yeryüzünün tamamının yada bir bölümünün kuşbakışı görünüşünün belirli oranda küçültülerek düzleme aktarılmasına denir.

Bir çizimin harita sayılması için:

- Kuşbakışı görünümün
- Ölçekli
- Düzleme aktarılması gerekir.

Kroki

Kuşbakışı görünümün, kabataslak (ölçeksiz), düzleme aktarılmasıdır. Bu yüzden harita sayılmaz.
***Yapılan bir çizimin harita özelliğini gösterebilmesi için çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir.

Not: Dünya haritalarında yer şekilleri gerçeğe uygun olarak gösterilemez. Alan, açı, uzunluk bozulmaları meydana gelir. Bunun sebebi k üre şeklindeki bir yüzeyin düzleme aktarılmış olmasıdır (dünyanın şekli). Bunun yanında yer şekillerinin engebeli olması ve küçültme yapılması da bozulmayı etkiler. Haritalardaki bozulma ekvator'dan kutuplara doğru uzaklaştıkça, alan genişledikçe, küçültme arttıkça daha fazla olur.

Haritalardaki bozulmaları azaltmak için kullanılan yöntemlere projeksiyon yöntemleri denir. Bizi ilgilendiren üç önemli yöntem vardır.

1. Silindir Projeksiyonu: Ekvator çevresini göstermek için kullanılır.
2. Düzlem Projeksiyonu: Orta enlemler çevresini göstermek için kullanılır.
3. Koni Projeksiyonu: Kutuplar çevresini göstermek için kullanılır.

NOT: Haritalardan faydalanılarak belirlenen alana izdüşüm alan denir.bu alan gerçek alandan her zaman küçüktür aralarındaki farkın sebebi, yer şekilleridir. Dağlık ve engebeli arazilerde fark fazla, düz ve sade arazilerde fark az olur; çünkü gerçek alanda engebeliklerin yamaçları da alana dahil edilirken, izdüşüm alanda sadece kuşbakışı bir tespit vardır. Mısır gibi düzlük ülkelerde bu fark azken Türkiye’de fark fazladır.

Harita Çiziminde Dikkat Edilecek Özellikler:

1.    İlk olarak kullanım amacı belirlenmeli ve amaca uygun konu başlığı konulmalı.
2.    Küçültme oranı (ölçek) belirlenmeli.
3.    Çizim yöntemi belirlenmeli.
4.    Enlem ve boylam gösterilmeli. Eğer gösterilmemişse yön işareti konulmalıdır.
5.    Lejant belirtilmeli (Lejant: Haritalarda kullanılan işaret ve renklerin ifade edildiği tablodur. Haritanın okunmasını sağlar).

Harita Çeşitleri

A-Konularına Göre Haritalar

Fiziki haritalar: Yeryüzünün fiziğini (dış görünüş) gösteren haritalardır. Dağlar, ovalar, akarsular, platolar bu haritalarda gösterilir.

Siyasi (idari) haritalar: Ülkelerin ve kıtaların idari bölünüşlerini gösteren haritalardır. (Ülke ve il sınırlarını gösterirler)

Beşeri ve Ekonomik haritalar:  Nüfusun dağılışı, ırk, dil, dinlere göre dağılışı, tarım, hayvancılık, ormancılık, sanayi, madencilik gibi özellikleri gösteren haritalardır.

Özel haritalar: Konunun uzmanlarınca çizilen haritalardır. İklim (izoterm, izobar gibi) haritaları, turizm, deprem, toprak, karayolları haritaları gibi.

B- Ölçeklerine Göre Haritalar

Büyük ölçekli haritalar:

Planlar: Ölçeği 1/20.000 ‘e kadar olan haritalardır. En ayrıntılı haritalardır.

Topografya haritaları: Ölçeği 1/20.000-1/200.000 arasındaki haritalardır. Yer şekillerini en ayrıntılı gösteren haritalardır.

Orta ölçekli haritalar: Ölçeği 1/200.000-1/500.000 arasındaki haritalardır.

Küçük ölçekli haritalar: Ölçeği 1/500.000 ‘den daha küçük ölçekli haritalardır.

Haritaların ortak özellikleri

- Kuşbakışı görünüşü yansıtırlar.

- Belli bir ölçeğe göre çizilirler.

- Konum ve yön belirlemede yararlanılır.

- Uzaklık ve alan belirleme işlemleri yapılır.

- Coğrafi koordinatlar belirlenir.Yön belirlenir.

 C-Özel haritalar: Sadece belli bir meslek grubuna ait bilgilerin gösterildiği haritalardır. Askeri haritalar. Maden ve arazi kullanım haritaları gibi.

 UYARI:Koordinat belirleme,yön bulma,ölçek,alan, uzunluk , hesaplamaları tüm haritalarda yapılan ortak özellikler iken yükselti ve eğim hesaplama,profil çıkarma yalnızca fiziki haritalarda yapılır.

 

 

Ekleyen: Mustafa Akkuyu

Simav Anadolu İmam-Hatip Lisesi

Coğrafya Öğretmeni

---