Gelgit sonucunda su seviyesindeki kabarmalar (gel) veya alçalmalar (git) yerkürenin karşılık yüzeyinde meydana gelir. Gelgit genliği gök cisimlerinin; aynı doğrultuya düştüğü, birbirlerine yanaştığı konumlarda ve ekinoks tarihlerinde yüksek düzeyde olur. Gelgit genliği açık denizlerde ve özellikle okyanusların körfez veya koylarında belirgindir.

Ay, Güneş ve Dünya aynı doğrultuya geldikleri zaman çekim güçleri birleşeceği için gelgit genliği artar. Bu dönemdeki gelgit "büyük gelgit" olarak adlandırılır. Diğer bir ifadeyle yeniay ve dolunay evrelerinde büyük gelgit, ilkdördün ve sondördün evrelerinde ise küçük gelgit yaşanır. Türkiye’yi iç denizler çevrelediği için burada gel-git genliği çok düşüktür.

Okyanus kıyılarında gelgit nedeniyle kıyı çizgisinin değişmesi buraya dökülen akarsuların ağız kısımlarında aşınıma neden olur ki bu yer şekline haliç denir.

Bir bölgede gel-git nedeniyle okyanus sularının yükselip alçalması Yer’in günlük hareketine bağlı olarak ortalama 6 saatte ikişer kez tekrarlanır. Ay günü ile güneş günü arasında 50 dakikalık zaman farkının olması gelgitin her gün 50 dakika gecikmesine neden olur.

Ekleyen: Mustafa Akkuyu

Simav Anadolu İmam-Hatip Lisesi

Coğrafya Öğretmeni