Maruf Öztoprak 
Mustafa Acar
Mustad'af
Sadık Albayrak
Umut Çetinkaya
Eyüp Sabri
Mehmet Kütükçüoğlu
Caner Ertan
(0)
ATMOSFER
ATMOSFER VE ÖZELLİKLERİ
- Dünyayı çepeçevre saran ve içinde çeşitli gazların bulunduğu tabakaya denir.
- Atmosferde %78 azot, %21 oksijen, %1 su buharı, karbondioksit vb. gazlar vardır.
Not: Dünya çevresinde atmosferin varlığı yerçekimi etkisiyle açıklanır.
ATMOSFERİN FAYDALARI
- Güneşten gelen zararlı ışınları süzer.
- Meteorların dünyamıza düşmesini büyük oranda engeller.
- Canlılar için gerekli gazları bulundurur.
- İklim olayları meydana gelir. (Atmosfer içinde bulundurduğu su buharı ile yağışlara, ağırlık ve sıcaklık etkisiyle de rüzgar ve basınç gibi iklim olaylarının gerçekleşmesine neden olur.)
- Dünyamızın aşırı ısınmasını ve soğumasını engeller. (Isı düzenini sağlar)
- Güneş ışınlarını dağıtır. Böylece gölgede kalan yerlerin de aydınlanmasını sağlar.
- Atmosfer iletkendir. Sesi, ısıyı ve ışığı iletir.
- Dünya ile birlikte dönerek sürtünmeden doğacak yanmayı engeller.
Bilgi: Denizin mavi görünümü atmosferin rengine bağlıdır. Çünkü deniz atmosferin aynasıdır. Atmosferden denize hangi renkte ışın düşerse, deniz de o renkte görünür. Örneğin; bulutlu havalarda denize düşen beyaz renkli ışın denize beyaz görünüm sağlar. Atmosfer hiç olmasaydı güneş ışınlarını tutabilecek gazlar olmazdı. Bu nedenle yeryüzü ve denizler uzay gibi yada ay yüzeyi gibi karanlık olurdu. |
Not: Dünya atmosferi daha ince olsaydı yada atmosferin yoğunluğu ve su buharı daha az olsaydı günlük sıcaklık farkları daha büyük olurdu. Yani gündüzler çok sıcak, geceler ise çok soğuk olurdu. Çünkü ısınma ve soğuma çabuklaşırdı.
| ASAL GAZLAR: aseon, kripton, argeon, ksenon, helyum, hidrojen |
Bunun sebepleri:
Sıcaklığın etkisiyle Ekvatorda yükselici, kutuplarda alçalıcı hava hareketlerinin olmasıdır.
Yerçekiminin kutuplarda daha fazla olmasıdır.
Çizgisel hız ve savrulmanın Ekvatorda daha fazla olması.
ÖZELLİKLERİ:
Atmosferde bulunan gazların %75 ‘i ve su buharının tamamı bu katmandadır.
Troposferde bulunan gazlar üç gruba ayrılır:
A- Miktarı değişmeyen gazlar: Azot, oksijen, ve asal gazlar.
Not: Bunlardan ‘oksijen’ suda erir. Bu da deniz ve okyanuslarda yaşamı sağlamıştır. Suyun sıcaklığı yükseldikçe suda bulunan oksijen havaya geri verilir. Kuzey yarım kürede Mart-Ağustos ayları arasında oksijenin az da olsa artmasının nedeni budur.
B- Miktarı değişen gazlar: Su buharı ve karbondioksit.
Not: Havada bulunan su buharı yer ve zamana göre en fazla değişken olandır. Yerden yükseldikçe, kıyılardan uzaklaştıkça, ekvatordan kutuplara gidildikçe su buharının miktarı azalır. Bulutları alt kısımlarının kalın üst kısımlarının ince olması su buharının yükseldikçe azaldığını gösterir.
C- Her zaman bulunmayan gazlar: Ozon ve toz.
Not: Ozon güneş ışınlarının etkisiyle O2 gazının O3 durumuna geçmesidir. Fırtınalı şimşekli günlerde artar.
Tozlar su buharına çekirdek oluşturarak yağışların oluşumunu kolaylaştırır.
Yoğunluğu en fazla olan katmandır.
Yeryüzünü etkileyen bütün iklim olayları bu katmanda görülür.
Canlı yaşamı sadece bu katmanda görülür. Yatay ve dikey hava akımları da sadece burada görülür.
Troposfer daha çok yerden yansıyan ışınlarla alttan itibaren ısındığı için yükseldikçe sıcaklık azalır.
Yatay yönde de Ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık azalır. Sebebi, dünyanın şeklinden dolayı güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesidir.
2) STRATOSFER: İklim olayları görülmez. Sıcaklık değişimi yok gibidir. Gazlar ağırlıklarına göre sıralanmışlardır. Güneş ışınlarının en az tutulduğu katmandır. Bu nedenle sıcaklık düşük olup ortalama sıcaklık -500 civarındadır. Dikey hava hareketleri görülmez, alt bölümde yatay hava hareketlerinin (jet rüzgarları) görüldüğü ‘tropopoz’ yer alır.
3) OZONOSFER: Güneşten gelen morötesi (ültraviyole) ışınlar tarafından oksijen moleküllerinin O3‘e dönüştürülmesiyle oluşur.
Güneşten gelen zararlı ışınları tutar, soğumayı önler.
Ozonosferde sıcaklık +850’ye çıkar. Nedeni, oksijen atomlarının parçalanması sonucu ortaya çıkan enerjidir.
4) KEMOSFER: Az miktarda zararlı ışın tutulur.*Gazların iyonlaşmaya başladığı yerdir.
5) İYONOSFER: Radyo dalgalarını en iyi yansıtan tabakadır. İyonlaşma sonucu sıcaklık yüksektir. (+2500C)
6) EKZOSFER: Atmosferin en dış sınırıdır. Tüm gazların sadece %3’ü burada bulunur.
Ekzosfer tabakasına gelen güneş ışınının değerine ‘solar konstant’ veya ‘güneş sabitesi’ denir. Bu enerji oldukça yüksektir. Ancak ekzosferde güneş enerjisini tutabilecek gaz olmadığından, uzay gibi bu katman da soğuktur.
Ekleyen: Mustafa Akkuyu
Simav Anadolu İmam-Hatip Lisesi
Coğrafya Öğretmeni
